Co to jest cukrzyca?

Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna wywołana brakiem lub nieprawidłowym działaniem insuliny. Niedobór insuliny prowadzi do zaburzeń w zakresie wykorzystania glukozy przez komórki organizmu, co powoduje zwiększenie stężenia glukozy we krwi (hiperglikemię) oraz wydalanie glukozy wraz z moczem. Aby glukoza mogła być źródłem energii, niezbędna jest odpowiednia ilość prawidłowo spełniającej swoje funkcje insuliny. Insulina to wytwarzany w trzustce hormon, który bierze udział w regulacji wszystkich procesów przemiany materii zachodzących w organizmie człowieka. Cukrzyca charakteryzuje się także zaburzeniami metabolizmu węglowodanów, tłuszczów i białek. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.

Obrazek z ulotki Omnibusa

Cukrzyca to w zasadzie nie jedna choroba, lecz grupa schorzeń metabolicznych, podczas których zwiększa się stężenie cukru we krwi. Dawniej dzielono ją ze względu na wiek chorych (cukrzyca młodzieńcza i dorosłych) oraz rodzaj stosowanego leczenia (cukrzyca insulinozależna i insulinoniezależna). Dziś wyróżnia się cukrzycę typu 1 i typu 2.

Cukrzyca typu 1, zwana również insulinozależną lub typu dziecięcego jest powodowana całkowitym brakiem insuliny na skutek uszkodzenia odpowiednich komórek trzustki. Występuje ona głównie u dzieci i młodzieży, stąd jej nazwa. Proces powstawania choroby nie jest do końca znany, wiadomo jedynie, iż jest ona uwarunkowana genetycznie, co skutkuje zaburzeniami mechanizmu odpornościowego i w efekcie uszkodzeniem komórek beta trzustki. Naukowcy sądzą, że może to być skutek współdziałania kilku niekorzystnych czynników - genów, niektórych wirusów (np. różyczki, cytomegalii) i składników diety (ze zwiększonym ryzykiem cukrzycy typu 1 łączono np. fakt karmienia noworodków mlekiem krowim). Cukrzyca typu 1 to co dziesiąty przypadek tej choroby. Z reguły pojawia się ok. 10. roku życia, jednak, jak ostrzegają lekarze, w ostatnich latach coraz częściej dotyka młodsze dzieci. Leczenie polega na podawaniu insuliny.

Cukrzyca typu 2, zwana także insulinoniezależną to najbardziej rozpowszechniona postać tej choroby, ponad 90% przypadków cukrzycy, to właśnie ten typ. Przyczyną owej choroby jest zazwyczaj zaburzenie wydzielania insuliny przez komórki beta trzustki lub wykorzystania insuliny przez tkanki. Cukrzyca tego typu występuje najczęściej u osób starszych, otyłych lub z innymi zaburzeniami metabolizmu. W jego wczesnej fazie stężenie insuliny często jest bardzo duże. Problem w tym, że nawet to nie wystarcza do utrzymania poziomu cukru w ryzach. Bo, po pierwsze, o wiele więcej glukozy jest wytwarzane przez wątrobę, a po drugie (i to jest główny kłopot z tą postacią cukrzycy), komórki organizmu uodparniają się na insulinę - przestają na nią reagować.

Z czasem trzustkowe zapasy insuliny się wyczerpują i ilość tego hormonu się zmniejsza. To sprawia, że cukru w naszej krwi jest więcej i więcej.

Cukrzyca nieleczona lub niewłaściwie leczona jest jedną z głównych bezpośrednich i pośrednich przyczyn inwalidztwa oraz wczesnej umieralności. Długotrwały wpływ hiperglikemii jest przyczyną przewlekłych powikłań cukrzycy.

Zasadą współczesnej terapii cukrzycy jest leczenie wszystkich zaburzeń towarzyszących chorobie, a nie tylko kontrola gospodarki węglowodanowej. Dążenie do normalizacji masy ciała, zwiększenie aktywności fizycznej, właściwa dieta, leczenie częstych w cukrzycy zaburzeń lipidowych, nadciśnienia tętniczego i innych chorób układu krążenia oraz utrzymywanie glikemii w przedziale wartości możliwie najbardziej zbliżonym do niecukrzycowych (normo-glikemii) zmniejsza ryzyko rozwoju powikłań choroby.

Epidemia kosztów

Cukrzyca to także jeden z najbardziej kosztownych problemów współczesnej medycyny. Według Światowej Federacji Cukrzycowej (International Diabetes Federation - IDF) na walkę z cukrzycą w 2007 r. wydano od 232 do 422 miliardów dolarów. Jeżeli epidemia będzie się rozwijać dalej w takim tempie, do 2025 r. suma ta sięgnie 303-559 mld dol.

Mowa tu oczywiście o bezpośrednich kosztach - lekach i opiece medycznej. Do tego dochodzą tzw. koszty niebezpośrednie - związane np. z nieobecnością w pracy, wypłatą rent czy przedwczesnymi emeryturami. Są one bardzo trudne do określenia, ale badanie z 25 krajów Ameryki Łacińskiej pokazało, że mogą aż pięciokrotnie przewyższać koszty leczenia.

Wymienione wyżej sumy są oczywiście ogromne, ale dobrze, że w ogóle są. Wiele państw nie jest w stanie zapewnić swoim obywatelom dostępu do leków, co oczywiście wpływa na wskaźniki umieralności. Pacjent z Mali z rozpoznaną cukrzycą typu 1, wymagającą podawania insuliny, żyje średnio 30 miesięcy od momentu postawienia diagnozy; chory z Mozambiku - 12 miesięcy.

Na świecie co 5 sekund diagnozuje się cukrzycę u kolejnej osoby. Co 10 sekund ktoś z powodu powikłań tej choroby umiera. Cukrzyca to epidemia XXI wieku - alarmują eksperci. Według ich szacunków w roku 2025 liczba chorych sięgnie 380 mln.